Pytania i odpowiedzi

 

 

1. Jak złożyć zawiadomienie o przestępstwie?

 

Zawiadomić o popełnieniu przestępstwa można na dwa sposoby:

  • Osobiście, zgłaszając taki fakt w komisariacie Policji właściwym wg miejsca popełnienia przestępstwa
  • pisemnie, wysyłając odpowiednie pismo do właściwej jednostki Policji lub właściwej wg miejsca zaistnienia przestępstwa Prokuratury Rejonowej

Pismo takie powinno zawierać:

  • wskazanie osoby zawiadamiającej wraz z adresem korespondencyjnym i numerem telefonu
  • wskazanie osoby pokrzywdzonej, jeżeli jest inną, niż zawiadamiająca
  • podanie czasu i miejsca popełnienia czynu
  • możliwie dokładniejszy opis zdarzenia
  • określenie wysokości poniesionej szkody - w przypadku przestępstw przeciwko mieniu
  • podanie ewentualnych świadków
  • informacje o posiadanych dowodach, w szczególności gdy istnieje ryzyko ich utraty lub zniekształcenia
  • jeśli to możliwe - wskazanie sprawcy przestępstwa lub osoby podejrzewanej o jego popełnienie
  • pismo powinno być opatrzone datą i podpisane.

 

 

2. Która Prokuratura jest właściwa do prowadzenia postępowania karnego?

 

Właściwą do prowadzenia postępowania przygotowawczego jest jednostka prokuratury (Policji), w obrębie działania której zostało popełnione przestępstwo. Miejscem popełnienia przestępstwa jest miejsce, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był zobowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić.

 

Przepisy przewidują jednak odstępstwa od tej reguły:

a/ jeżeli nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa, właściwa jest jednostka, w której okręgu:

  • ujawniono w sposób procesowy przestępstwo,
  • ujęto podejrzanego,
  • podejrzany przed popełnieniem przestępstwa stale mieszkał lub czasowo przebywał.

 

b/ w sprawach dot. niealimentacji postępowanie przygotowawcze prowadzi się w okręgu, w którym zamieszkuje pokrzywdzony (uprawniony do świadczeń).

 

 

3. Czy można wnioskować o przeprowadzenie czynności w postępowaniu przygotowawczym?

 

Dowody w postępowaniu przygotowawczym przeprowadza się z urzędu lub na wniosek stron (podejrzany, jego obrońca, pokrzywdzony, jego pełnomocnik). Wniosek dowodowy może zostać złożony na każdym etapie postępowania, na piśmie lub ustnie do protokołu z przeprowadzanej czynności procesowej. We wniosku należy podać oznaczenie dowodu oraz okoliczności, które mają być udowodnione. Można także określić sposób przeprowadzenia dowodu. Prowadzący postępowanie może uwzględnić wniosek bądź - w oparciu o przesłanki procesowe - wydać postanowienie o jego oddaleniu. Postanowienie takie jest niezaskarżalne.

 

 

4. Czy świadek ma obowiązek składania zeznań?

 

Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.

Składanie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy jest karalne.

Na świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się albo bez zezwolenia prokuratora oddali się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, może zostać nałożona kara pieniężna w wysokości do 10.000 zł. Ponadto prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka.

Świadek w wyjątkowych wypadkach może zostać przesłuchany w miejscu swojego pobytu, jeżeli nie może stawić się na wezwanie z powodu kalectwa lub choroby.

Istnieje również możliwość przesłuchania świadka przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość.

Wobec świadka, który bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznań można zastosować pieniężną karę porządkową, a w razie dalszego uporczywego uchylania się, można zastosować wobec świadka aresztowanie na czas do 30 dni.

Obowiązek złożenia zeznań doznaje pewnych ograniczeń, bowiem kodeks postępowania karnego przewiduje wyjątki w zakresie wzywania i przesłuchiwania w charakterze świadka.

Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub też osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Prawo do odmowy składania zeznań przysługuje osobie najbliższej dla podejrzanego (oskarżonego) oraz świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest podejrzany (oskarżony) o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania osobę pozostającą z podejrzanym (oskarżonym) w szczególnie bliskim stosunku osobistym, jeżeli osoba taka wnosi o zwolnienie.

Osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy państwowej, służbowej i zawodowej - mają obowiązek złożenia zeznań na okoliczności objęte tajemnica po zwolnieniu ich przez uprawniony organ - naczelny organ administracji rządowej, sąd lub prokuratora, zależnie od rodzaju tajemnicy, jaka wiąże świadka.

Osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, lekarskiej i dziennikarskiej można przesłuchać tylko wówczas, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu, przy czym zwolnienia w postępowaniu przygotowawczym dokonuje sąd na wniosek prokuratora. Zwolnienie dziennikarza nie obejmuje danych umożliwiających identyfikacje autora materiału prasowego, osób udzielających informacji do materiału będącego przedmiotem publikacji itp.;

Bezwzględny zakaz przesłuchania obejmuje następujące przypadki:

  • przesłuchanie obrońcy co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę;
  • przesłuchanie duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi.
  • osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy w zakresie ochrony zdrowia psychicznego, na okoliczność przyznania się (wobec nich) przez osobę z zaburzeniami psychicznymi do popełnienia czynu zabronionego - tzw. zakaz dowodowy wynikający z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z 19.08.1994 roku;
  • biegłego lub lekarza udzielającego pomocy medycznej oskarżonemu, na okoliczność złożonego przez oskarżonego oświadczenia dotyczącego zarzucanego mu czynu (art. 199 kpk).

 

 

 

5. Czy dziecko może być świadkiem w sprawie - jeśli tak to jak wygląda przesłuchanie?

 

W sprawach o przestępstwa określone w rozdziałach XXV (przeciwko wolności seksualnej i obyczajności) i XXVI (przeciwko rodzinie i opiece) Kodeksu karnego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się w charakterze świadka tylko raz, chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego.

Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu.

Dziecko, które nie ukończyło 15 lat może zostać przesłuchane w w/wym. okolicznościach w charakterze świadka również wówczas, gdy sprawa dot. przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej lub przestępstwa określonego w rozdziale XXV Kodeksu karnego, jeżeli zeznania tego świadka mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Rodzice i opiekunowie prawni mają prawo również być obecni przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego.

Dziecko zawsze jest przesłuchiwane  z udziałem psychologa.

Dziecku przysługują te same uprawnienia co dorosłemu świadkowi - tj. prawo do odmowy złożenia zeznań oraz prawo do odmowy odpowiedzi na pytania.

Aby ograniczyć negatywne skutki przesłuchania dziecka, wprowadzone zostały pewne zasady:

  • przygotowano przyjazne dla dzieci tzw. „niebieskie pokoje", w niczym nie przypominające gabinetu prokuratorskiego czy sali sądowej, wyposażone w zabawki;
  • przesłuchanie może być nagrywane - na dalszym etapie postępowania nagranie to zastępuje konieczność bezpośredniego przesłuchania dziecka przez kolejne organy;
  • przebieg przesłuchania w takim pokoju można obserwować przez lustro jednostronnie przejrzyste.

 

 

6. Jak usprawiedliwić nieobecność w prokuraturze (sądzie)?

 

Zgodnie z art. 117§2a kpk usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych, świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowania, których obecność była obowiązkowa lub którzy wnosili o dopuszczenie do czynności, będąc uprawnionymi do wzięcia w niej udziału wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzonego postępowanie, wystawionego przez lekarza sądowego.

Przepisu tego nie stosuje się do osób pozbawionych wolności.

 

 

7. Co to jest dobrowolne poddanie się karze?

 

Dobrowolne poddanie się karze, to rozwiązanie dające podejrzanemu możliwość uzgodnienia z prokuratorem przyszłej kary. Wniosek o dobrowolne poddanie się karze podejrzany może złożyć na każdym etapie postępowania przygotowawczego, od momentu pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego do zamknięcia postępowania.

Aby złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze muszą zostać spełnione następujące warunki:

  • podejrzanemu zarzucono występek zagrożony kara pozbawienia wolności nieprzekraczającą 10 lat,
  • okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości,
  • postawa podejrzanego (oskarżonego) wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte bez przeprowadzenia rozprawy.

 

Po uzgodnieniu kary z podejrzanym prokurator umieszcza w akcie oskarżenia stosowny wniosek i jeżeli sąd przychyli się do niego, następuje skazanie bez przeprowadzenia rozprawy. Uwzględniając wniosek prokuratora, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, warunkowo zawiesić jej wykonanie albo orzec wyłącznie środek karny.

 

Inną formą dobrowolnego poddania się karze (już na etapie postępowania sądowego) jest złożenie przez oskarżonego na rozprawie wniosku o wydanie wyroku skazującego, z wymierzeniem określonej kary, bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Wniosek taki można złożyć do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej.

Uwzględnienie takiego wniosku przez Sąd jest możliwe wówczas gdy:

  • czyn zarzucany oskarżonemu jest występkiem,
  • okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości,
  • cele postępowania zostaną osiągnięte pomimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości oraz
  • nie sprzeciwiają się temu prokurator oraz pokrzywdzony.